Kanatlarda bulunan yakıt – SAF nedir?

2024 yılında küresel SAF (Sustainable Aviation Fuel) üretimi zar zor 1 Mt’yi aştı. Kulağa mütevazı mı geliyor? Evet. Ancak 2026’da bu miktarın 2,4 Mt olması bekleniyor ve daha da önemlisi, 2025’ten itibaren Avrupa Birliği’nde ReFuelEU Aviation zorunluluğu yürürlüğe giriyor: her uçuşta %2 SAF kullanımı. Bu, yasanın bu yakıtın bu ölçekte kullanımını ilk kez zorunlu kılması anlamına geliyor.

SAF, sözde drop-in yakıtıdır. Kulağa teknik bir terim gibi geliyor ama aslında basit bir şeyden bahsediyoruz: Normal Jet A-1 ile (hatta 50:50 oranında) karıştırıp uçağa dolduruyorsun. Motorda hiçbir değişiklik yok, havalimanında yeni bir altyapı gerekmiyor. Sadece çalışıyor.

Neden tam olarak şimdi hızlanıyor

Çünkü artık belirli bir tarih ve ceza var. ReFuelEU Aviation, Ocak 2025’ten itibaren %2 SAF, 2030’da %6 ve 2050’de ise %70 SAF (bunun %35’i e-SAF, yani CO₂’den elde edilen sentetik yakıt) kullanımını zorunlu kılıyor.

İklim etkisi? Biyokütle veya atıklardan elde edilen SAF, tüm yaşam döngüsü boyunca emisyonları %70-80 oranında azaltıyor. E-SAF ise %90’dan fazlasını başarabiliyor. Makalenin devamında bunun teknik olarak nasıl göründüğünü ve bu yükümlülüklerin piyasada neleri değiştirdiğini göreceğiz.

SAF nasıl çalışır?

SAF, “drop‑in fuel” yani doğrudan modern bir uçağın deposuna doldurabileceğin bir yakıttır. Motoru, havalimanı altyapısını veya sistemleri değiştirmen gerekmez. Anahtar, 11 onaylı üretim yolunu tanımlayan ASTM D7566 ve D1655 standartlarıdır. Genellikle SAF’ı geleneksel Jet A1 ile %50’ye kadar oranda karıştırırsın (bazı yollar yalnızca %10’a izin verir).

İşte ana yollar ve bunların sonuçları:

Yol	Hammaddeler	Blend‑limit	Emisyonların azaltılması
HEFA‑SPK	Bitkisel yağlar, hayvansal yağlar, UCO	%50	%70-84
FT‑SPK	MSW, tarımsal/ormansal atıklar	%50	%70-90
ATJ‑SPK	Şekerler, alkoller	%50	%70-85
SIP/HFS	Şekerler, kalıntılar	10%	~%70
PtL (e‑SAF)	CO₂ + H₂ yenilenebilir enerji ile	%50	>%90

Neste, HEFA’da (kullanılmış yemeklik yağ onların uzmanlık alanı) uzmanlaşmıştır, World Energy 2016 yılında ilk ticari SAF üretimini başlatmıştır (Paramount, CA), LanzaJet ise ATJ’ye odaklanmaktadır.

Kalite parametreleri ve uyumluluk

SAF, Jet A1 ile aynı gereksinimleri karşılamalıdır. En önemlileri, parlama noktası ≥38°C, donma noktası ≤−47°C, enerji 42,8 MJ/kg, yoğunluk 775-840 kg/m³ ve kükürt içeriği <0,3%’dür. Bu sayede pilot herhangi bir fark hissetmez ve havaalanı lojistiği aynı şekilde çalışmaya devam eder.

Bir sonraki bölüm, düzenlemelerin ve pazarın bu teknolojilerin Avrupa’da uygulanmasını nasıl teşvik ettiğini (veya engellediğini) gösterecek.

Regülasyonlar ve piyasa

Regülasyonlar aslında tüm SAF pazarının ana itici gücüdür, çünkü zorunluluklar olmadan havacılık sektörü daha pahalı yakıta temkinli yaklaşırdı. AB ve ABD arzın artmasını ve gerçek talebin oluşmasını sağlayan somut çerçeveler oluşturuyor.

Mandatlar ve hedefler: AB, Birleşik Krallık ve ABD

ReFuelEU Aviation Avrupa’nın temelini oluşturuyor: 2025’ten itibaren AB havalimanlarında karışımdaki SAF oranı %2 olarak zorunlu olacak, 2050 hedefi ise %70’e kadar çıkıyor (bunun %35’i e‑SAF). Oldukça iddialı görünüyor, özellikle de 2024 yılında pay sadece %0,53 iken. ABD, SAF Grand Challenge ile kendi yolunda ilerliyor: 2030’a kadar 3 milyar galon ve yüzyılın ortasına kadar 35 milyar galon hedefleniyor, IRA kapsamında galon başına 1,25-1,75 ABD doları seviyesinde vergi teşvikleri sunuluyor. Birleşik Krallık ise 2025’te %2 ile başlıyor ve 2040’a kadar %22’yi hedefliyor.

Bölge	2025	Hedef 2030/2040/2050
AB	2%	%6 (2030) / %70 (2050)
BK	2%	%10 (2030) / %22 (2040)
ABD	~%1	3 milyar galon (2030) / 35 milyar galon (2050)

Piyasa

Tahminler, küresel üretimin 2025 yılında 1,9-2,4 Mt seviyesinde olacağını ve bunun yaklaşık 2-3,7 milyar USD’lik bir pazar değerine karşılık geldiğini gösteriyor. 2030 yılına kadar pazarın 25-26 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Sınırlayıcı faktörler ise HEFA hammaddeleri (özellikle atık yağlar) ve tesis inşa hızıdır.

Yüksekten uçuş başvurusu

Sürdürülebilir havacılık yakıtları, uzak bir gelecek vizyonu değil, şu anda gerçekleşen bir gerçekliktir. Elbette maliyetler ve üretim ölçeği konusunda hâlâ geliştirilmesi gerekiyor, ancak teknoloji çalışıyor ve havacılığın karbon ayak izini azaltma baskısı giderek artıyor. Artık soru “olup olmayacağı” değil, “ne kadar hızlı olacağı”.

Bunda, yenilenebilir enerji kaynaklarının ilk zamanlarını hatırlatan bir şey görüyorum: önce pahalı ve niş, sonra ise standart bir çözüm. SAF da aynı yolu izliyor, ancak daha büyük bir aceleyle, çünkü havacılık sektörü yavaş deneyler yapacak zamana sahip değil.

Bir şey kesin: mutfak atıklarından elde edilen yakıtla çalışan bir uçakla uçmak artık bir merak konusu olmaktan çıkıyor. On bin metre yükseklikte yeni bir normal gerçeklik haline geliyor.

Jacky

Premium Gazeteci